ابوالحسن صبا

ابوالحسن

صبا

۴ فروردین ۱۳۹۴

ابولحسن صبا در سال ۱۲۸۱ و به روایت دیگری در چهاردهم فروردین ماه ۱۲۸۲ در خانه‌ای در کوچه ظهیرالاسلام تهران به دنیا آمد.

پدرش ابولقاسم خان کمال السلطنه، که به طبابت اشتغال داشت، مردی از خاندان فضل و ادب و نوه محمودخان صبا، ملک الشعرای دربار فتحعلی شاه قاجار بود. کمال السلطنه که خود ساز می زد و دوستانی از اساتید موسیقی داشت، ابوالحسن را در شش سالگی به آنان سپرد تا به او نوازندگی بیاموزند، بزرگانی همچون میرزا عبدالله و درویش خان تار و سه تار، علی اکبر شاهی سنتور، حسین خان اسماعیل زاده کمانچه، اکبر خان فلوت(نی) و حاجی خان ضربی تنبک زدن را به او آموختند.

ابوالحسن که بعدها لقب جد بزرگش "صبا" را برای نام خانوادگی برگزید در نوجوانی نواختن ویولن و خواندن نت موسیقی را از حسین خان هنگ آفرین فرا گرفت و در سال ۱۳۰۲ به شاگردی کلنل علینقی وزیری رفت و تئوری، هارمونی و آهنگسازی را نزد وی فرا گرفت. وزیری که تازه از اروپا برگشته بود با نو آوری هایش محیط موسیقی ایران را دگرگون کرد و در امر آموزش و گسترش موسیقی دگرگونی های عمده‌ای به وجود آورد.

او با ارکستر خود کنسرت هایی در تهران و شهرستان‌ها برپا می کرد و صفحات موسیقی متعددی با کارهای او تهیه می شد و ابوالحسن صبا دانشجوی ممتاز وزیری به عنوان تکنواز ارکستر پله‌های اشتهار را می پیمود.

نخستین صفحه‌ای که با تکنولوژی ویولن صبا به بازار آمد در سال ۱۳۰۶ به نام "ای وطن" از ساخته‌های وزیری و با آواز "روح انگیز" بود.

در سال ۱۳۰۸ صبا به رشت اعزام شد تا مدرسه صنایع ظریفه را تاسیس کند. صبا که معتقد بود منابع اصلی موسیقی ایران آهنگها و ترانه‌های محلی است دو سالی را که آنجا بود به روستاهای دورافتاده می رفت و به نت نویسی و گردآوری نغمه‌های محلی می پرداخت و از آنها در خلق آثارش الهام می گرفت. این سفرها از صبا که تا آن زمان بیشتر به نوازندگی می اندیشید یک راهنما و مربی موسیقی ساخت.

در رشت بود که بانو منتخب اسفندیار کوه نور را دید و با او ازدواج کرد.

در بازگشت از گیلان صبا در سال ۱۳۱۰ کلاس موسیقی خود را در خانه‌اش در تهران دائر کرد و چون سازهای مختلفی را درس می داد و روشهای آسانی برای آموزش برگزیده بود شاگردان فراوانی را دور خود جمع کرد. در کلاس‌های صبا که بیش از ۲۵ سال دائر بود و تا آخرین روز زندگی‌اش در آنجا تدریس می کرد نوازندگان بسیاری تربیت شدند و در میان آنان کسانی که به استادی رسیدند کم نیستند. گفته اند که او در تعلیم موسیقی دست و دل باز بود و هر چه را که می دانست به هر کس طالبش بود می آموخت.

وی از آغاز به کار رادیو در سال 1319 با رادیو در سمتهای تکنواز، سرپرست گروه و مسئول و عضو شورای موسیقی همکاری داشت.همچنین وی یکی از ارکان برنامه گلهای جاویدان نیز بود.

صبا همچنین صاحب تالیفات متعددی در زمینه موسیقی است. از جمله سه دوره کتاب در تعلیم ویلن شامل ردیف‌های آواز و قطعات ضربی، دو دوره کتاب در تعلیم سنتور و آثار چاپ نشده‌ای که در اختیار شاگردانش قرار می داد از جمله کتابهایی در تعلیم سه تار و تعلیم آواز شامل کلیه ردیف‌های موسیقی ایرانی.

صبا با شاگردانی که پروراند و با متدهایی که نوشت روی نسل‌های بعد از خود اثر گذاشت و چهار مضراب روی ویولن حتی تا امروز سبک صباست که دنبال می شود.

صبا به نقاشی که آن را در هنرستان کمال الملک آموخته بود و به پرورش گل و کارهای تزئینی بسیار علاقه مند بود. او در خانه‌اش یک کارگاه نجاری داشت که در آن منبت کاری می کرد و سنتور و سه تار می ساخت. حاصل ازدواج استاد سه دختر است به نامهای غزاله ، ژاله و رکسانا.

خانه صبا پس از مرگش، در ۱۳۵۳ توسط دانشکده هنرهای زیبای کشور تبدیل به موزه شد و بسیاری از نقاشی‌ها و آثار تزئینی و سازهایی که ساخته بود در آن نگاهداری می شد از سال ۱۳۸۰تا سال ۱۳۸۷ موزه تعطیل شده بود و به کوشش کوچکترین نوه اش در مهر ماه ۱۳۸۸ دوباره بازگشایی شد.

صبا که صدای اصلی ویولن را به خدمت موسیقی ایران گرفت و تا آخر عمر نوازنده ممتاز و استاد یگانه آن بود و باید او را شخصیت برجسته‌ای در موسیقی و هنر ایران در نیمه اول قرن بیستم دانست، در بیست و نهم آذرماه ۱۳۳۶ در سن پنجاه و پنج سالگی به بیماری قلبی در تهران درگذشت و با یک مراسم تشییع بزرگ و پر احساس در آرامگاه ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.

از شاگردان مستقیم صبا می توان از حسین تهرانی، حسن کسایی، داریوش صفوت، فرامرز پایور، غلامحسین بنان، لطفالله مفخم پایان، علی تجویدی، همایون خرم، اسدالله ملک، رحمت الله بدیعی، ساسان سپنتا، مهدی خالدی، عباس شاهپوری، حبیبالله بدیعی نام برد.

حسین تهرانی در خصوص استاد صبا می گوید:" بنده خود را عالم در نواختن ضرب می دانستم ولی هنگامی که با صبا آشنا شدم، متوجه شدم که از ضرب هیچ نمی دانم، بعنوان مثال برای اولین باز از صبا انگشت گذاری روی ضرب را آموختم و در واقع هرکس در این دوره و آینده خود را ادامه دهنده مکتب بنده در ضرب می داند در واقع ادامه دهنده مکتب صباست".

تاریخ آخرین بروزرسانی ۱۶ فروردین ۱۳۹۴

اطلاعات اشخاص

ابوالحسن صبا
ابوالحسن صبا
ابوالحسن صبا

پدرش ابولقاسم خان کمال السلطنه، که به طبابت اشتغال داشت، مردی از خاندان فضل و ادب و نوه محمودخان صبا، ملک الشعرای دربار فتحعلی شاه قاجار بود. کمال السلطنه که خود ساز می زد و دوستانی از اساتید موسیقی داشت، ابوالحسن را در شش سالگی به آنان سپرد تا به او نوازندگی بیاموزند، بزرگانی همچون میرزا عبدالله و درویش خان تار و سه تار، علی اکبر شاهی سنتور، حسین خان اسماعیل زاده کمانچه، اکبر خان فلوت(نی) و حاجی خان ضربی تنبک زدن را به او آموختند.

ابوالحسن که بعدها لقب جد بزرگش "صبا" را برای نام خانوادگی برگزید در نوجوانی نواختن ویولن و خواندن نت موسیقی را از حسین خان هنگ آفرین فرا گرفت و در سال ۱۳۰۲ به شاگردی کلنل علینقی وزیری رفت و تئوری، هارمونی و آهنگسازی را نزد وی فرا گرفت. وزیری که تازه از اروپا برگشته بود با نو آوری هایش محیط موسیقی ایران را دگرگون کرد و در امر آموزش و گسترش موسیقی دگرگونی های عمده‌ای به وجود آورد.

او با ارکستر خود کنسرت هایی در تهران و شهرستان‌ها برپا می کرد و صفحات موسیقی متعددی با کارهای او تهیه می شد و ابوالحسن صبا دانشجوی ممتاز وزیری به عنوان تکنواز ارکستر پله‌های اشتهار را می پیمود.

نخستین صفحه‌ای که با تکنولوژی ویولن صبا به بازار آمد در سال ۱۳۰۶ به نام "ای وطن" از ساخته‌های وزیری و با آواز "روح انگیز" بود.

در سال ۱۳۰۸ صبا به رشت اعزام شد تا مدرسه صنایع ظریفه را تاسیس کند. صبا که معتقد بود منابع اصلی موسیقی ایران آهنگها و ترانه‌های محلی است دو سالی را که آنجا بود به روستاهای دورافتاده می رفت و به نت نویسی و گردآوری نغمه‌های محلی می پرداخت و از آنها در خلق آثارش الهام می گرفت. این سفرها از صبا که تا آن زمان بیشتر به نوازندگی می اندیشید یک راهنما و مربی موسیقی ساخت.

در رشت بود که بانو منتخب اسفندیار کوه نور را دید و با او ازدواج کرد.

در بازگشت از گیلان صبا در سال ۱۳۱۰ کلاس موسیقی خود را در خانه‌اش در تهران دائر کرد و چون سازهای مختلفی را درس می داد و روشهای آسانی برای آموزش برگزیده بود شاگردان فراوانی را دور خود جمع کرد. در کلاس‌های صبا که بیش از ۲۵ سال دائر بود و تا آخرین روز زندگی‌اش در آنجا تدریس می کرد نوازندگان بسیاری تربیت شدند و در میان آنان کسانی که به استادی رسیدند کم نیستند. گفته اند که او در تعلیم موسیقی دست و دل باز بود و هر چه را که می دانست به هر کس طالبش بود می آموخت.

وی از آغاز به کار رادیو در سال 1319 با رادیو در سمتهای تکنواز، سرپرست گروه و مسئول و عضو شورای موسیقی همکاری داشت.همچنین وی یکی از ارکان برنامه گلهای جاویدان نیز بود.

صبا همچنین صاحب تالیفات متعددی در زمینه موسیقی است. از جمله سه دوره کتاب در تعلیم ویلن شامل ردیف‌های آواز و قطعات ضربی، دو دوره کتاب در تعلیم سنتور و آثار چاپ نشده‌ای که در اختیار شاگردانش قرار می داد از جمله کتابهایی در تعلیم سه تار و تعلیم آواز شامل کلیه ردیف‌های موسیقی ایرانی.

صبا با شاگردانی که پروراند و با متدهایی که نوشت روی نسل‌های بعد از خود اثر گذاشت و چهار مضراب روی ویولن حتی تا امروز سبک صباست که دنبال می شود.

صبا به نقاشی که آن را در هنرستان کمال الملک آموخته بود و به پرورش گل و کارهای تزئینی بسیار علاقه مند بود. او در خانه‌اش یک کارگاه نجاری داشت که در آن منبت کاری می کرد و سنتور و سه تار می ساخت. حاصل ازدواج استاد سه دختر است به نامهای غزاله ، ژاله و رکسانا.

خانه صبا پس از مرگش، در ۱۳۵۳ توسط دانشکده هنرهای زیبای کشور تبدیل به موزه شد و بسیاری از نقاشی‌ها و آثار تزئینی و سازهایی که ساخته بود در آن نگاهداری می شد از سال ۱۳۸۰تا سال ۱۳۸۷ موزه تعطیل شده بود و به کوشش کوچکترین نوه اش در مهر ماه ۱۳۸۸ دوباره بازگشایی شد.

صبا که صدای اصلی ویولن را به خدمت موسیقی ایران گرفت و تا آخر عمر نوازنده ممتاز و استاد یگانه آن بود و باید او را شخصیت برجسته‌ای در موسیقی و هنر ایران در نیمه اول قرن بیستم دانست، در بیست و نهم آذرماه ۱۳۳۶ در سن پنجاه و پنج سالگی به بیماری قلبی در تهران درگذشت و با یک مراسم تشییع بزرگ و پر احساس در آرامگاه ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.

از شاگردان مستقیم صبا می توان از حسین تهرانی، حسن کسایی، داریوش صفوت، فرامرز پایور، غلامحسین بنان، لطفالله مفخم پایان، علی تجویدی، همایون خرم، اسدالله ملک، رحمت الله بدیعی، ساسان سپنتا، مهدی خالدی، عباس شاهپوری، حبیبالله بدیعی نام برد.

حسین تهرانی در خصوص استاد صبا می گوید:" بنده خود را عالم در نواختن ضرب می دانستم ولی هنگامی که با صبا آشنا شدم، متوجه شدم که از ضرب هیچ نمی دانم، بعنوان مثال برای اولین باز از صبا انگشت گذاری روی ضرب را آموختم و در واقع هرکس در این دوره و آینده خود را ادامه دهنده مکتب بنده در ضرب می داند در واقع ادامه دهنده مکتب صباست".