مرتضی حنانه

مرتضی

حنانه

۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۴

در یازدهم اسفند ماه ۱۳۰۱ در خانواده‌ای که اکثر آن‌ها به شغل مهندسی‌اشتغال داشتند، متولد شد.

پدرش مهندس محمد حنانه ملقب به «مدیر» مؤسس مدرسه ثروت بود. هم او بود که به استعداد فرزندش پی برده و در موقع مناسب او را به هنرستان عالی موسیقی فرستاد. در آن زمان هنرستان عالی موسیقی تحت ریاست غلامحسین مین‌باشیان، یازده استاد از پراگ استخدام کرده بود. استادش «اوربانتس» رهبر ارکستر سمفونیک هنرستان او را به شاگردی جهت آموختن «هورن» انتخاب کرد و طریقه نوشتن جملات موسیقی را جهت سازهای بادی به او آموخت و توانست «کُریست» اول ارکستر سمفونیک هنرستان عالی موسیقی شود.
جنگ جهانی دوم شهریور ۱۳۲۰ به ایران نیز کشیده شد و هنرستان برای مدتی تعطیل شد. در این ایام حنانه با کمک و همت جوانان علاقمندی نظیر : غلامحسین غریب و حسن شیروانی و فریدون فرزانه کنسرت های متعدد و گوناگونی به طور آزاد در سالن های انجمن های فرهنگی و هنری بر پا نمود.

در این هنگامه اساتید پراگی ناچار ایران را ترک کردند. علینقی وزیری به سمت ریاست اداره کل موسیقی کشور برگزیده شد. نزاع بین طرفداران موسیقی ملی و طرفداران موسیقی علمی آغاز گشت. حنانه به جرگه طرفداران موسیقی علمی پیوست و با چند نفر از دوستانش به تقویت پرویز محمود (موسیقی‌دان و رئیس مؤسسین ارکستر سمفونیک تهران) پرداخت. در سال ۱۳۲۱ موفق به اخذ دیپلم هنرستان عالی موسیقی شد.

سپس با همکاری دوستان و رهبری پرویز محمود «ارکستر سمفونیک تهران» را تاسیس کردند. پس از پرویز محمود و روبیک گریگوریان در سال‌های ۱۳۳۱ و ۱۳۳۲ به رهبری ارکستر سمفونیک تهران انتخاب شد. پس از اجرای موفق در سال ۱۳۳۲ در جشن هزاره بوعلی سینا، «چرولی» سفیر وقت ایتالیا از طرف دولت به وی یک بورس تحصیلی در ایتالیا اعطا کرد. در سال ۱۳۳۳ به رُم مسافرت نمود و مدت ۵ سال در «انستیتوی موسیقی مذهبی مقدس» واتیکان به تحصیل آهنگ‌سازی نزد «مایستر وکاردوچی» استاد کمپوزیسیون ‌اشتغال ورزید. پس از آن به مطالعات خود در موسیقی مذهبی ایتالیا ادامه داد. در زمان تحصیل در رم به همراه حسین سرشار و پروین زرین پور به کار دوبله فیلم های ایتالیایی به زبان فارسی پرداخت.

پس از مراجعت به ایران در سال ۱۳۴۳ علاوه بر تدریس ارکستراسیون و اداره کلاس هورن در هنرستان عالی موسیقی، به عضویت شورای عالی موسیقی رادیو ایران در آمد و ارکستر سمفونیک فارابی را پایه گذاری کرد. در سال های 1348 و 1349  وی سرپرستی و اجرای سلسله برنامه های آموزشی موسیقی ایرانی در تلویزیون را تحت عنوان " شناسایی موسیقی اصیل ایرانی " به همراه فرهنگ شریف، مرتضی نی داوود و حسین قوامی به عهده گرفت.

در جشن هنر اول شیراز اثر «کاکوتی» از خودش را با ارکستر مجلسی رادیو اجرا کرد و موفق به اخذ «گراندمانسیون اسپشیال» شد. در جشن هنر دوم شیراز، «کاپریس برای پیانو و ارکستر سمفونیک» او به وسیله «فرهاد مشکات» رهبر و «لوست مارتروسیان» پیانیست اجرا شد.

در سال 1350 موفق به اخذ جایزه بهترین آهنگساز برای فیلم «فرار از تله» به کارگردانی جلال مقدم می گردد.

حنانه موسیقی فیلم را از سال 1327 به فیلم «ایران سرزمین طلای سیاه» که محصول وزارت فرهنگ و هنر بود آغاز کرد. (گفته می‌شود که وی نخستین کسی بوده که در ایران به ساخت موسیقی فیلم اقدام کرده است)

در سال ۱۹۶۵ از طرف رادیو ایران در «تریبون انترناسیونال دِ کمپوزیتور دو رادیو تلویزیون» در یونسکو پاریس شرکت کرد و در جلسه مخصوص به شرق «آریای شیطان» را که به وسیله زنده یاد «حسین سرشار» و «فاخره صبا» و گروه کُر با ارکستر فارابی اجرا شده بود به سمع حاضرین رساندکه رادیو ایرلند و سوئیس پخش آن را عهده دار شدند.

وی پس از انقلاب اوقات خود را بیش از پیش به پژوهش درباره ی موسیقی قدیم ایران اختصاص داد و در زمینه ی موسیقی فیلم که خود از پایه گذاران آن در ایران بود، فعالیت خود را ادامه داد.

وی در حوزه آهنگ‌سازی فیلم کارنامه درخشانی از خود برجای گذاشت و قریب به ۵۰ موسیقی برای فیلم نوشت.

 

آثار ارکسترال:
قطعه ای برای چهار هورن/ منوئه برای ارکستر/ سرناد برای ویلن و پیانو/ سوئیت شهر مرجان برای گروه کُر و ارکستر / مهرگان برای گروه کُر و ارکستر / خواب یک شیطان کوچک برای ارکستر به سبک آتُنال/ کاکوتی، رقصی برای او برای ارکستر / کاپریس برای پیانو و ارکستر/ ایران برای گروه کُر و تکخوان‌ها و ارکستر/ صبر و ظفر برای ارکستر زهی، ‌هارپ و پیانو (اجرای ارکستر رادیو –سال 1359)/ اوراتوریو بهرام یشت برای گروه کُر، تکخوان‌ها و ارکستر/ روندو کاپریجیوزو برای پیانو و ارکستر / بزرگداشت ‌هاتف برای ارکستر
آثار پیانویی:
بزرگداشت فردوسی برای آواز و پیانو/ بزرگداشت سعدی برای آواز و پیانو/ پیکره‌ها برای آواز، فلوت‌، ‌هارپ و پیانو/ لالایی برای نیمایوشیج برای پیانو/ امپرومپتو راگیا برای پیانو
آثار متن فیلم:
قریب به 50 موسیقی در کارنامه خود دارد که مهم ترین آن‌ها شامل موارد زیرند: ایران، سرزمین طلای سیاه (1325)/ ساحل انتظار (1342- نخستین موسیقی متن کامل در تاریخ سینمای ایران)/ فرار از تله (1350- برنده جایزه سپاس)/ هزاردستان (1366- تقدیر توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)
آثار مکتوب چاپ شده:
جلد اول و دوم ارکستراسیون شارل کوکلن (شرکت سهامی اُفست- 1342)/ گام‌های گمشده (انتشارات سروش- 1367)/ ترجمه راه و روش ساختن ملودی اثر جولیو باس (انتشارات چنگ)
آثار مکتوب چاپ نشده:
مجموعه پنج جلدی ارکستراسیون شارل کوکلن/ ترجمه و تفسیر مقاصدالالحان عبدالقادر مراغی / زبانِ موسیقی من (در شرح ‌هارمونی زوج)/ رساله پلی فونی بر مبنای موسیقی ایران/ تئوری موسیقی کنونی ایران/ فرهنگ موسیقی ایران (ریشه یابی بیش از 5000 واژه)/ ترجمه هارمونی ریمسکی کورساکف/ اصطلاحات موسیقی جهان/ صیپورا، دختری از مدیان (رُمان)

مرتضی حنانه در ۲۴ مهر ماه 1368 خورشیدی؛ در اثر سکته ی قلبی در گذشت و در جوار امامزاده طاهر کرج به خاک سپرده شد.

حنانه

تاریخ آخرین بروزرسانی ۱۳ اردیبهشت ۱۳۹۴

اطلاعات اشخاص

مرتضی حنانه
مرتضی حنانه
مرتضی حنانه

پدرش مهندس محمد حنانه ملقب به «مدیر» مؤسس مدرسه ثروت بود. هم او بود که به استعداد فرزندش پی برده و در موقع مناسب او را به هنرستان عالی موسیقی فرستاد. در آن زمان هنرستان عالی موسیقی تحت ریاست غلامحسین مین‌باشیان، یازده استاد از پراگ استخدام کرده بود. استادش «اوربانتس» رهبر ارکستر سمفونیک هنرستان او را به شاگردی جهت آموختن «هورن» انتخاب کرد و طریقه نوشتن جملات موسیقی را جهت سازهای بادی به او آموخت و توانست «کُریست» اول ارکستر سمفونیک هنرستان عالی موسیقی شود.
جنگ جهانی دوم شهریور ۱۳۲۰ به ایران نیز کشیده شد و هنرستان برای مدتی تعطیل شد. در این ایام حنانه با کمک و همت جوانان علاقمندی نظیر : غلامحسین غریب و حسن شیروانی و فریدون فرزانه کنسرت های متعدد و گوناگونی به طور آزاد در سالن های انجمن های فرهنگی و هنری بر پا نمود.

در این هنگامه اساتید پراگی ناچار ایران را ترک کردند. علینقی وزیری به سمت ریاست اداره کل موسیقی کشور برگزیده شد. نزاع بین طرفداران موسیقی ملی و طرفداران موسیقی علمی آغاز گشت. حنانه به جرگه طرفداران موسیقی علمی پیوست و با چند نفر از دوستانش به تقویت پرویز محمود (موسیقی‌دان و رئیس مؤسسین ارکستر سمفونیک تهران) پرداخت. در سال ۱۳۲۱ موفق به اخذ دیپلم هنرستان عالی موسیقی شد.

سپس با همکاری دوستان و رهبری پرویز محمود «ارکستر سمفونیک تهران» را تاسیس کردند. پس از پرویز محمود و روبیک گریگوریان در سال‌های ۱۳۳۱ و ۱۳۳۲ به رهبری ارکستر سمفونیک تهران انتخاب شد. پس از اجرای موفق در سال ۱۳۳۲ در جشن هزاره بوعلی سینا، «چرولی» سفیر وقت ایتالیا از طرف دولت به وی یک بورس تحصیلی در ایتالیا اعطا کرد. در سال ۱۳۳۳ به رُم مسافرت نمود و مدت ۵ سال در «انستیتوی موسیقی مذهبی مقدس» واتیکان به تحصیل آهنگ‌سازی نزد «مایستر وکاردوچی» استاد کمپوزیسیون ‌اشتغال ورزید. پس از آن به مطالعات خود در موسیقی مذهبی ایتالیا ادامه داد. در زمان تحصیل در رم به همراه حسین سرشار و پروین زرین پور به کار دوبله فیلم های ایتالیایی به زبان فارسی پرداخت.

پس از مراجعت به ایران در سال ۱۳۴۳ علاوه بر تدریس ارکستراسیون و اداره کلاس هورن در هنرستان عالی موسیقی، به عضویت شورای عالی موسیقی رادیو ایران در آمد و ارکستر سمفونیک فارابی را پایه گذاری کرد. در سال های 1348 و 1349  وی سرپرستی و اجرای سلسله برنامه های آموزشی موسیقی ایرانی در تلویزیون را تحت عنوان " شناسایی موسیقی اصیل ایرانی " به همراه فرهنگ شریف، مرتضی نی داوود و حسین قوامی به عهده گرفت.

در جشن هنر اول شیراز اثر «کاکوتی» از خودش را با ارکستر مجلسی رادیو اجرا کرد و موفق به اخذ «گراندمانسیون اسپشیال» شد. در جشن هنر دوم شیراز، «کاپریس برای پیانو و ارکستر سمفونیک» او به وسیله «فرهاد مشکات» رهبر و «لوست مارتروسیان» پیانیست اجرا شد.

در سال 1350 موفق به اخذ جایزه بهترین آهنگساز برای فیلم «فرار از تله» به کارگردانی جلال مقدم می گردد.

حنانه موسیقی فیلم را از سال 1327 به فیلم «ایران سرزمین طلای سیاه» که محصول وزارت فرهنگ و هنر بود آغاز کرد. (گفته می‌شود که وی نخستین کسی بوده که در ایران به ساخت موسیقی فیلم اقدام کرده است)

در سال ۱۹۶۵ از طرف رادیو ایران در «تریبون انترناسیونال دِ کمپوزیتور دو رادیو تلویزیون» در یونسکو پاریس شرکت کرد و در جلسه مخصوص به شرق «آریای شیطان» را که به وسیله زنده یاد «حسین سرشار» و «فاخره صبا» و گروه کُر با ارکستر فارابی اجرا شده بود به سمع حاضرین رساندکه رادیو ایرلند و سوئیس پخش آن را عهده دار شدند.

وی پس از انقلاب اوقات خود را بیش از پیش به پژوهش درباره ی موسیقی قدیم ایران اختصاص داد و در زمینه ی موسیقی فیلم که خود از پایه گذاران آن در ایران بود، فعالیت خود را ادامه داد.

وی در حوزه آهنگ‌سازی فیلم کارنامه درخشانی از خود برجای گذاشت و قریب به ۵۰ موسیقی برای فیلم نوشت.

 

آثار ارکسترال:
قطعه ای برای چهار هورن/ منوئه برای ارکستر/ سرناد برای ویلن و پیانو/ سوئیت شهر مرجان برای گروه کُر و ارکستر / مهرگان برای گروه کُر و ارکستر / خواب یک شیطان کوچک برای ارکستر به سبک آتُنال/ کاکوتی، رقصی برای او برای ارکستر / کاپریس برای پیانو و ارکستر/ ایران برای گروه کُر و تکخوان‌ها و ارکستر/ صبر و ظفر برای ارکستر زهی، ‌هارپ و پیانو (اجرای ارکستر رادیو –سال 1359)/ اوراتوریو بهرام یشت برای گروه کُر، تکخوان‌ها و ارکستر/ روندو کاپریجیوزو برای پیانو و ارکستر / بزرگداشت ‌هاتف برای ارکستر
آثار پیانویی:
بزرگداشت فردوسی برای آواز و پیانو/ بزرگداشت سعدی برای آواز و پیانو/ پیکره‌ها برای آواز، فلوت‌، ‌هارپ و پیانو/ لالایی برای نیمایوشیج برای پیانو/ امپرومپتو راگیا برای پیانو
آثار متن فیلم:
قریب به 50 موسیقی در کارنامه خود دارد که مهم ترین آن‌ها شامل موارد زیرند: ایران، سرزمین طلای سیاه (1325)/ ساحل انتظار (1342- نخستین موسیقی متن کامل در تاریخ سینمای ایران)/ فرار از تله (1350- برنده جایزه سپاس)/ هزاردستان (1366- تقدیر توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)
آثار مکتوب چاپ شده:
جلد اول و دوم ارکستراسیون شارل کوکلن (شرکت سهامی اُفست- 1342)/ گام‌های گمشده (انتشارات سروش- 1367)/ ترجمه راه و روش ساختن ملودی اثر جولیو باس (انتشارات چنگ)
آثار مکتوب چاپ نشده:
مجموعه پنج جلدی ارکستراسیون شارل کوکلن/ ترجمه و تفسیر مقاصدالالحان عبدالقادر مراغی / زبانِ موسیقی من (در شرح ‌هارمونی زوج)/ رساله پلی فونی بر مبنای موسیقی ایران/ تئوری موسیقی کنونی ایران/ فرهنگ موسیقی ایران (ریشه یابی بیش از 5000 واژه)/ ترجمه هارمونی ریمسکی کورساکف/ اصطلاحات موسیقی جهان/ صیپورا، دختری از مدیان (رُمان)

مرتضی حنانه در ۲۴ مهر ماه 1368 خورشیدی؛ در اثر سکته ی قلبی در گذشت و در جوار امامزاده طاهر کرج به خاک سپرده شد.

حنانه